Παρασκευή 24 Σεπτεμβρίου 2010

Βούλα Παπαϊωάννου (1898-1990) – Η γυναίκα φωτογράφος της Κατοχής

vpapa Η Φανή Κωνσταντίνου, υπεύθυνη του Φωτογραφικού Αρχείου του Μουσείου Μπενάκη, περιέγραψε την Βούλα Παπαϊωάννου ως μια διακριτική, ευγενή, αθόρυβη Αθηναία αστή που ξεκίνησε τη φωτογραφία από καθαρά αισθητικό ενδιαφέρον και την οποία η επιστράτευση, ο πόλεμος, η πείνα, η τραγωδία του ελληνικού λαού την έσπρωξαν να βγει από το ασφαλές οικογενειακό περιβάλλον και να μπει στην περιπέτεια που χάρισε στην ίδια τη βαθύτερη ανθρώπινη ουσία της και στην Ελλάδα μια ιέρεια της φωτογραφικής τέχνης.

Η Βούλα Παπαϊωάννου μυήθηκε στην τέχνη της φωτογραφίας στα μισά της δεκαετίας του 1930 ασκούμενη κατ’ αρχάς με επιτυχία σε λήψεις τοπίου, μνημείων και αρχαιολογικών εκθεμάτων.
Στροφή στην πορεία του έργου της αποτέλεσε η κήρυξη του πολέμου του '40 και ιδιαίτερα τα δεινά του άμαχου πληθυσμού της Αθήνας, κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής, που ενεργοποίησαν την κοινωνική συνείδηση της φωτογράφου. Έγινε μάρτυρας στον αποχαιρετισμό των στρατευμένων, στις ετοιμασίες της πόλης για την αντιμετώπιση των εκτάκτων αναγκών και στη φροντίδα των πρώτων τραυματιών. Όταν η πείνα έπληξε την πρωτεύουσα, κατήγγειλε τη φρίκη του πολέμου με τις συγκλονιστικές μορφές των αποσκελετωμένων παιδιών.
Μετά την Απελευθέρωση ως υπεύθυνη του φωτογραφικού τμήματος της UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration) περιηγήθηκε τη ρημαγμένη ελληνική ύπαιθρο και κατέγραψε τις δύσκολες συνθήκες επιβίωσης των κατοίκων της. Ξεφεύγοντας συχνά από τις εντολές της υπηρεσίας της, απαθανάτισε προσωπικές ιστορίες και φυσιογνωμίες απλών ανθρώπων που παραπέμπουν μάλλον στην αξιοπρέπεια παρά στην εξαθλίωση.
Στη δεκαετία του '50 το έργο της εκφράζει την αισιοδοξία που επικρατούσε μετά τον πόλεμο για το μέλλον της ανθρωπότητας και ιδιαίτερα την τάση στην επάνοδο των παραδοσιακών αξιών. Πέρα από κάθε προηγούμενη ρομαντική προσέγγιση, αποτύπωσε και πάλι το ελληνικό τοπίο με τα σημάδια της ιστορίας του και τους κατοίκους της υπαίθρου.
Η Βούλα Παπαϊωάννου εντάσσεται στο ρεύμα της «ανθρωπιστικής φωτογραφίας» που αναπτύχθηκε ως αντίδοτο της κατάλυσης των ανθρωπίνων αξιών εξαιτίας του πολέμου. Ο αγώνας των συμπατριωτών της για επιβίωση, όπως αποτυπώθηκε από το φακό της με σεβασμό, καθαρή ματιά και διακριτική συμμετοχή, αποκτά παγκοσμιότητα και αντανακλά την πίστη στη δύναμη του απλού ανθρώπου και στην αξία της ζωής.
Μουσείο Μπενάκη - Φωτογραφικό Αρχείο
Τις ακόλουθες φωτογραφίες τις σάρωσα στην πλειοψηφία τους από έντυπο υλικό και δεν διατηρούν την διαύγεια και τις χρωματικές αντιθέσεις που χαρακτηρίζουν το έργο της μεγάλης φωτογράφου. Δίνουν όμως σε εμάς του νεώτερους μια ιδέα για το πως είδε μέσα από το φακό της την Ελλάδα της Κατοχής και την μεταπολεμική προσπάθεια επούλωσης των πληγών του πολέμου.
Image1 Image2 Image3 Image4 Image5 Image6  Image7Image8 Image9 Image10 Image11 Image12 Image13 Image1415 16 17 18 19 20 23 24 25 26

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου